Mistycyzm- Sebastiao Salgado "kopalnia złota Serra Pelada"

 Umiejętność zrobienia dobrego zdjęcia to połowa sukcesu. Umiejętność wybrania odpowiedniego zdjęcia spośród setek zrobionych- to druga połowa.

Album reportaży fotograficznych „Workers” Sebastiao Salgado powstawał wiele lat, w różnych częściach świata. To dla mnie moralitet o godności człowieka, o pracy, memento dla sytego świata.

A Salgado jest poetą. Jeżeli istnieje coś takiego jak poezja fotografii- to właśnie jego zdjęcia. Potrafi stworzyć wiersz z rzeczy całkiem przyziemnych. Potrafi stworzyć dzieła mistyczne.

To zdjęcie trudne do analizy.

Działa na widza całościowym, emocjonalnym obrazem.

Na pierwszy rzut oka panuje w kadrze nieopisany chaos, szum. Ten obraz emanuje egzotyką- takiego entourage'u nie widzieliśmy prawdopodobnie nigdy na żywo, trudno zgadnąć co tak naprawdę odbywa się na stromych zboczach. Widzimy natomiast centralną postać robotnika opartego o słup, która nadaje silną wymowę całemu zdjęciu.

Zmęczenie. Cierpienie. To widzimy.

Co jeszcze?

Zdjęcie ma nietypową, nieco niepokojącą perspektywę- patrzymy w dół, nie widząc horyzontu. Fotografowane wzgórze z kłębiącymi się postaciami ludzkimi swoim ukształtowaniem nadaje zdjęciu kolejne plany..

Ubrania robotników mają w sobie coś archaicznego, zdjęcie jest przez to zawieszone w czasie przeszłym. Jakby mogło być równie dobrze zrobione w XIX wieku. A może jeszcze dawniej?

Może jednak gdzieś widzieliśmy podobne sceny.

Mnie nasuwają się następujący kadr, który kiedyś się oglądało:

Droga krzyżowa, Pieter Bruegel 1564r.

(tu można poczytać o Drodze Krzyżowej Bruegla:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Droga_krzy%C5%BCowa_(obraz_Pietera_Bruegla) )

Być może jakieś maniactwo nakazuje mi poszukiwać analogii pomiędzy tymi obrazami i szukać nieistniejących (zapewne) wątków.

Te obrazy są jakby o tym samym, ale też są swoim przeciwieństwem.

U Brueghla- mamy cierpienie Jezusa, niedostrzegalne dla otaczających tłumów, ale ze współczującą Matką Boską na pierwszym planie.

U Salgado- cierpienie robotnika, na którego nie patrzy żadna z otaczających go licznych postaci.

U Brueghla- mamy drogę ku wieczności, drogę ku Golgocie, ale też drogę ku niebu/ Niebu, wyraźnie rysującemu się ponad linią horyzontu.

U Salgado- to co nas otacza na zdjęciu to dla mnie symboliczne Piekło. Dół.

Nie widać horyzontu, jakby nie było tu żadnej nadziei.

Na obydwu obrazach, musimy wytężyć wzrok by dostrzec obraz krzyża. Ale jest. U Salgado- niemal odwrócony.

A więc Piekło.

Żeby dowiedzieć się więcej, musimy poznać kontekst zdjęcia- zostało zrobione nie tak bardzo dawno. W 1979 roku.

W styczniu 1979 w Brazylii, w środku amazońskiej dziczy pewien farmer odkrył grudki złota w małej rzece na swojej posiadłości. Wynajęty geolog potwierdził że jego działka leży nad jednym z największych światowych złóż. W ciągu tygodnia rozpętała się gorączka złota w skali masakrycznej- na miejsce odkrycia przybyło 10.000 samozwańczych poszukiwaczy, którzy opanowali działkę farmera i następnych 12 tysięcy, którzy osiedli w pobliżu. Należy przy tym zauważyć że miejsce owo znajdowało się w środku nicości, więc żeby tam dotrzeć poszukiwacze płacili bajońskie kwoty za podwózkę do najbliższej wioski. Stamtąd należało podążyć piechotą jeszcze następne 15km.

Powstał gigantyczny obóz, zbudowany z tego co przyniesiono na grzbiecie- namiotów, schronów, bud z byle czego. W czasie eksploatacji złoża przewinęło się tam około 100000 ludzi. Wydzielono działki dla poszczególnych kopaczy- w rozmiarach 2x3m, w roku 1980 było 4000 takich działek. Nastąpiły liczne konflikty pomiędzy właścicielami terenu a poszukiwaczami. Ceny sprzedawanej tam żywności i wody przebiły wszystko, w związku z perspektywą szybkiego bogactwa- litr wody kosztował ówcześnie 3$ (dzisiejsze 8,5$). Na koniec kontrolę musiało przejąć brazylijska armia. Wojsko zabroniło na terenie dotychczasowej kopalni sprzedawania alkoholu i prostytucji, w związku z tym w pobliżu powstało drugie namiotowo- slumsowe miasto ze sklepami i burdelami, do którego ściągnęły masowo nieletnie prostytutki. Miasteczko to było znane z 60 do 80-ciu morderstw jakie miały tu miejsce każdego miesiąca.

Piekło, piekło, prawdziwe piekło.

Piekło chciwości- jeśli mamy być dokładni.

W każdym z nas odkładają się klisze widzianych dawniej obrazów, schematy jakie nadaje umysłowi kultura. Czy zdjęcie Salgado to świadoma kompozycja mająca być polemiką z „Golgotą” Breughla? Wątpię. Myślę że to tylko moja projekcja. Salgado po prostu potrafił wybrać odpowiedni kadr (zapewne z setek innych zrobionych) który zadziałał na jego podświadomość drobnymi symbolami jakie zawierał- wydał mu się znaczący.

I taki właśnie jest. Bez wątpienia.

Chciałoby się żeby takie było każde zdjęcie.

Fabrykant

P.S.:

Polecam moje oryginalne kryminały z klimatyczną Łodzią w tle:

 

"Tramwaj Tanfaniego" dziejący się w czasach świetności przemysłowej Łodzi w roku 1905. Rzecz inspirowana prawdziwymi wydarzeniami - zabójstwem Juliusza Kunitzera, twórcy łódzkich tramwajów. Książka nagrodzona Exlibrisem Biblioteki im. Piłsudskiego za najlepszą powieść o Łodzi w 2021 roku.

Reżyser Władysław Pasikowski o "Tramwaju Tanfaniego":

"Wciągające. Rewolucja upadła, ale rewolucjoniści zostali... W Łodzi w zamachach giną zamożni fabrykanci. Kto stoi za tymi zbrodniami? Frapująca intryga i pełnokrwiści bohaterowie, ale prawdziwą bohaterką jest Łódź pod koniec 1905 roku. Jedno z najbarwniejszych i najbardziej oryginalnych miast tamtych czasów. To nie kino, to autentyczny fotoplastikon z epoki... Ja nie mogłem oderwać oczu od okularu. Polecam!"

"Tramwaj Tanfaniego" jest do kupienia wysyłkowo tutaj: LINK

"Złoty peugeot" to niebanalny kryminał motoryzacyjny z Łodzi epoki wczesnego Gierka. Tajemnicza zbrodnia, nieudolna milicja, zakulisowe przepychanki z władzą PRL a po drugie kawałek historii polskiej motoryzacji i łódzkiej architektury oczami (i rękami) pewnego mechanika z ulicy Wschodniej, który chcąc nie chcąc musi zabrać się za dociekanie, dlaczego ktoś musiał zginąć i kto go zabił. Są wciągające tajemnice, splątane wątki, brawurowe pościgi samochodowe, jest wiele charakterystycznych postaci budujących mikrospołeczność powieści. W warstwie trzeciej książka jest nasycona aluzjami do literatury popularnej z czasów PRL a wynajdowanie tych i innych smaczków z Niziurskiego czy Nienackiego jest dodatkową rozrywką. 

Do kupienia wysyłkowo - TUTAJ 

"Deluks" - wielowątkowy kryminał dziejący się w roku 1976 składa się z kilku warstw, począwszy od tematyki automobilowej, poprzez dawne tajemnice Łodzi, kończąc na echach II Wojny Światowej. Książka tym razem aluzyjnie nawiązuje do tzw. kryminału milicyjnego, jednak dekonstruuje ten schemat, inaczej rozkłada racje i ironizuje z klimatów PRL. W świat dawnej Łodzi pomaga czytelnikowi przenieść się zespół pełnokrwistych bohaterów - od lumpów i milicjantów po profesorów i prywaciarzy. Akcja zawiązuje się wokół warsztatu samochodowego, poniekąd kontynuując klimat "Złotego Peugeota", jednak cała opowieść jest autonomiczną fabułą. Będziecie zaskoczeni!

"Deluks" do kupienia wysyłkowo - TUTAJ 

"Wariatka ze Spornej" - napisana wspólnie z Tomaszem Włodkowskim -Światowej sławy reżyser usiłuje skończyć swoje ostatnie filmowe dzieło niekonwencjonalnymi metodami. Równolegle ginie jego wieloletni współpracownik i asystent.
Młoda policjantka, niedawno przybyła do Łodzi ma poprowadzić śledztwo, które będzie wymagało od niej szczególnego zaangażowania, cierpliwości, uwagi i... erudycji.
Tytułowa ulica Sporna zdaje się trwać w niezmiennym od stu lat stanie, ale to tylko pozory. Miasto dookoła przekształca się w bólach, jest rok 2003, Polska ma zaraz wejść do Unii Europejskiej, ale niechciany bagaż PRL jest wciąż obecny, również w policji. Kto i dlaczego zabił? Co ma wspólnego wielka sztuka i małe morderstwo? 

"Wariatka ze Spornej do kupienia wysyłkowo TUTAJ 

Źródła:

http://en.wikipedia.org/wiki/Serra_Pelada